"Fahrenheit 451" Çeviri Eleştirisi Çözümlemesi

 

Bugün bir değişiklik olarak içerik yerine farklı bir şeyi sizlerle paylaşmak istedim. Mütercim Tercümanlık bölümlerinde bulunan "Çeviri Eleştirisi" adlı bir dersle alakalı. Bu dersin amacı çevirisi birden fazla kişi tarafından yazılmış bir metnin orijinali ve en az iki farklı çevirisini normlara göre karşılaştırmaktır. Bu dersin başında birçok kuramcının ortaya koyduğu görüşler öğretilir. Çeviri metin seçilir ve çeviri eleştirisi yapılır. Bizim dönemimizde çeviri eleştirisi yapmamız gereken kitap "Fahrenheit 451"di ve o dönemde bize yardımcı olabilecek çeviri eleştirisi örnekleri bulmak da zorlanmıştık. Benim bugünkü amacım şu anda bu dersi alan öğrencilere bir örnek sunmak. Bundan dolayı sizlerle kendi çeviri eleştirimi paylaşıyorum. Uzun bir çözümleme metni olduğundan dolayı parça parça paylaşacağım. Umarım ki bu konuda yardıma ihtiyacı olan bütün öğrencilere ufacık da olsa bir yardımım dokunur. İyi okumalar dilerim.

                        ‘’ FAHRENHEIT 451’’ ADLI ESER İLE TÜRKÇE ÇEVİRİLERİNİN

                                              KARŞILAŞTIRMALI  ÇÖZÜMLENMESİ

 

GİRİŞ

Bu çalışmanın amacı, kaynak metin ile iki farklı çeviri eseri karşılaştırarak çeviri eleştirisi niteliğinde bir inceleme gerçekleştirmektir. Çalışmada, 1920-2012 yılları arasında yaşamış Amerikalı yazar Ray Bradbury’nin 19 Ekim 1953 tarihinde yayımladığı ‘’ölümsüz eseri’’ Fahrenheit 451’in Dost Körpe tarafından yapılmış 2018 tarihli çevirisi ve Zerrin- Korkut Kayalıoğlu’nun 2012 yılında yaptığı çevirisi kullanılmıştır. Bu çalışma cümle düzeyinde, Gideon Toury’nin erek odaklı kuramı esas alınarak incelenecektir. Çalışmanın sonunda çevirmenlerin çeviri sürecinde almış oldukları kararlar ve hangi çevirinin erek metin odaklı ve hangi çevirinin kaynak odaklı olduğu sorusuna yanıt bulunacaktır. Çalışmanın sonunda elde edilen sonuçlar kaynak metin ve çeviri metinler arasındaki farklılıkları sunacaktır.

 

İncelenecek çeviri eserler şunlardır:

BRADBURY, R. (2014). Fahrenheit 451 (Zerrin & Korkut Kayalıoğlu). İstanbul: İthaki Yayınları

BRADBURY, R. (2018). Fahrenheit 451 (Dost Körpe). İstanbul: İthaki Yayınları

 

Kaynak metin ile ilgili bilgi

Yirminci yüzyılın en bilinen bilimkurgu, fantastik edebiyat ve korkunun ustalarından Ray Bradbury’nin 1953 yılında yayımladığı Fahrenheit 451 distopya edebiyatının dört temel kitabından biridir.

 

Yazarın hayatı

ABD’li yazar, 22 Ağustos 1920’de Illinois’de dünyaya geldi. On iki yaşından itibaren hikayeler yazmaya başlayan yazarın ilk hikayesi yayımlandığında yirmi yaşındaydı. Hayatı boyunca onu en mutlu eden şeylerden biri kütüphanelerdi. Liseden sonra eğitimine devam etmedi. Otuzlu yaşlarından bir kampüsün bahçesinde gezerken duyduğu daktilo sesleri hayatını değiştirdi. Bu binadaki daktiloların kiralık olduğunu öğrendikten sonra sürekli oraya gitmeye başladı. Fahrenheit 451 adlı eseri de bu kiralık daktilolardan birinde yazdı.

Hayatı boyunca 400’den fazla öykü yazdı, 50’den fazla ontoloji kitabında öyküleri yayınladı. 20 kadar tiyatro oyunu, çocuk hikayeleri, tiyatro senaryoları ile çağımızın en üretken yazarlarından biriydi.

91 yaşında (5 Haziran 2012 tarihinde) Los Angeles’ta yaşama veda etti.

 

 

Dost Körpe’nin Hayatı

Öykücü ve çevirmen olan Dost Körpe, 9 Mart 1972 tarihinde İstanbul’da dünyaya geldi. Lise eğitimini Nişantaşı Anadolu Lisesi’nde aldı. İlk olarak Boğaziçi Üniversitesi İş İdaresi bölümünde eğitim alan Körpe, bu bölümü bırakıp üniversite hayatına İstanbul Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünde devam etti.

Öykü ve denemeleri 1991’den itibaren Kaçınılmaz, Varlık, Yaşasın Edebiyat, Düşler, Şizofreni, Stüdyo İmge ve Göçebe dergilerinde yayımlandı. Zaman Sona Ermeli dosyası ile Yayımlanmamış Öykü kitabı dalında 1991 Yunus Nadi ödülünü aldı. Bu dosyaya ek olarak Günah Yiyen (1997) adında bir öyküsü daha vardır.

Ayrıca, Gotik Öyküler (H.P. Lovecraft, 1994), Ve Melekler Biliyor Ötesini (E.Dickinson, 1995), Çağdaş Korku Öyküleri (derleme, 1999), Cthulhu’nun Çağrısı (H.P. Lovecraft, 2000), Bütün Hikayeleri ( Edgar A. Poe, 2000), Dune Mesihi (ve serinin diğer kitapları, Frank Herbert, 2016) ve Steve Jobs (Walter Isaacson, 2011) gibi birçok çeviri eseri bulunmaktadır.

 

Zerrin & Korkut Kayalıoğlu’nun Hayatı

Çevirmenler hakkında bilgi bulunamamıştır.

 

 

Kitap Özeti

Her kitabın kilitli kapılar arkasında saklandığı, saklansa bile eninde sonunda bulunup yakıldığı için toplumun kitap okumadığı bir dünya düşünün. Ayrıca, bu kitapları yakanlar, eskiden yangınları söndürmekle görevli olan itfaiyeciler. Fakat onlardan biri merakına yenik düşüyor.

Kitap genel olarak geleceğin Amerika’sını anlatmaktadır. Ana karakter, hiçbir şeyi sorgulamayan bir itfaiye memuru olan Guy Montag’dir. Tam olarak herkesin bildiği gibi sosyal hayattan uzak olan ve sadece işiyle ilgilenen bir memurdur. Hayatının basit ve sıkıcı olması onun için bir sorun değildir. Karakterin düşünceleri, çılgın bir kız olan Clarisse’in sorduğu tek bir soruyla değişecektir: Mutlu musun?

Her ne kadar kendine ve etrafındakilere mutlu olduğunu söylese de Guy Montag bunun bir yalan olduğunun farkındadır fakat bir şey yapamaz. Bir gün evine kitaplarını yakmak için gittikleri yaşlı kadının kitapları için ölümü göze alması ana karakterin hayatında bir kırılma noktasıdır ve o andan itibaren bir şeyler değişmeye başlar.

Kitapta asıl anlatılmak istenilen şey ise totaliter bir rejime karşı ayaklanan cesur ve düşünebilen insanların başkaldırısı ve hayatı sorgulayışlarıdır.

 

1) Süreç Öncesi Normlar

Eleştiri sürecine başlamadan önce kaynak kitap ve çeviri kitaplar hakkında ve ayrıca yayınevi politikası hakkında bilgi verilecektir.

Ray Bradbury’nin Fahrenheit 451 adlı kitabının ilk baskısında, kitap kapağında alevler içinde bir adam resmedilmiştir. Bu adam kitap yapraklarından oluşmaktadır ve kitapların üzerinde durmaktadır. Bu çizim, kitabın ana karakteri olan Guy Montag’i tasvir etmektedir. Alevler içinde olması hem itfaiyeci olmasını hem de kitap yapraklarından oluştuğu için alevler arasında kalmaya mahkûm olmasını anlatmaktadır. Ayrıca, yazarın ismi siyah soyadı ise kırmızı renkte yazılmıştır. Aynı şekilde Fahrenheit siyah renkte 451 ise kırmızı renkte yazılmıştır. Bunun sebebi kırmızı rengin alevleri çağrıştırması olabilir. Kitap kapağının sol üst kısmında ‘’Wonderful stories by the author of THE GOLDEN APPLES OF THE SUN’’ yazısı ve sağ alt köşede yayınevi ismi (Ballantine Books) yer almaktadır.

 

Çeviri eserlerin kitap kapaklarına baktığımızda bariz farklılıklar görmekteyiz. İlk olarak Dost Körpe’nin çeviri kitabının kapağında kibrit kutusuna benzetilmiş bir kitap bulunmaktadır. Yarısı açılmış bu kutunun içerisinde kibritler bulunmaktadır. Bu kibrit kutusu benzeri kitap siyah renktedir ve kitabın ön ve arka yüzü kırmızıdır. İthaki Yayınları’nın 2015 yılından itibaren yayınlamaya başladığı Bilimkurgu Klasikleri serisinin yirmiyi aşkın kitabının kapaklarına baktığımızda, hepsinde minimalist çizimler olduğunu görürüz. Burada ki amaç kitabı tek bir nesne veya çizimle anlatmak olabilir. Örneğin Matt Owen’ın Fahrenheit 451 için yaptığı tasarımda kitap şeklindeki bir kibrit kutusu kitabın asıl olayını tasvir eder. Kitap kapağının en üzerinde ‘’Bilimkurgu Klasikleri’’ yazısı ve en altında İthaki Yayınları’nın sembolü yer almaktadır. Çizimin üzerinde ilk olarak siyah renkte yazarın ismi verilmiştir ve onun altında beyaz renkte kitabın ismi verilmiştir. Kitabın arka yüzünde Margaret Atwood’un kitap hakkındaki yorumu (Yazılmış en iyi bilimkurgu romanı. İlk okuduğumda, yarattığı dünyayla kabuslar görmeme sebep olmuştu.) ve altında kitabın aldığı dört ödülün ismi yazmaktadır. Devamında kitabı açıklayan bir yazıya, sol alt köşede kitap numarası, çevirmen ismi, kapak illüstrasyonunu yapan kişinin ismine, sağ alt köşede kitap barkoduna, İthaki Yayınları’nın internet sitesi adresine ve internet satış adresine yer verilmiştir. Bu bilgilere ek olarak, kitabın ilk sayfasında İthaki Yayınları’nın sloganı olan Mustafa Kemal ATATÜRK’ün ‘’İstikbal Göklerdedir!’’ sözü ve bir meşale çizimi yer almaktadır. Bu slogan, İthaki Yayınları’nın Bilimkurgu Klasikleri serisinin her kitabının ilk sayfasında bulunur.

Zerrin & Korkut Kayalıoğlu’nun çevirisini yaptığı ve yine İthaki Yayınları tarafından 2014 yılında, eserin 2012 yılında 60.yılına özel yapılan basımından esinlenerek yayınlanan kitabın kapağında ise yazarın ismi, kitabın isminin ilk kısmı olan Fahrenheit ve kibritlerle yazılmış 451 rakamları yer almaktadır. Sağ üst köşede ‘’Ölümsüz Eserin 60.Yılı’’ etiketi ve orta alt kısımda İthaki Yayınları’nın sembolü yer almaktadır. Bu kitabın kapağında kibritlerle dikkat çekilmeye ve kitabın konusu hakkında küçük bir ipucu verilmeye çalışılmış olabilir. 

Bir sonraki kısımda görüşmek üzere.